Waarom de vraag wel of niet te gaan.
Er zijn toch zoveel landen waar wat mis mee is. Kijk m’n verslagen er maar op na. Er zijn meer misdadigers die de landen besturen (leegroven) dan gerespecteerde koningen of ander adellijk gebroed.
De gestelde vraag is zelden zo actueel geweest. In juni 2003 hebben Aziatische landen zich min of meer verenigd in een gezamenlijke afwijzing van het beleid van het bewind in Myanmar. E.e.a. spitste zich toe op de vrijlating van de vrijheidsstrijdster Aung San Suu Kyi, maar het bijzondere was dat hiermee met een traditie werd gebroken: de Aziatische landen hebben steeds gezegd zich niet te zullen mengen in de binnenlandse politiek van de andere Aziatische landen. Er is dus nu een ongekend precedent geschapen en het is te hopen dat er hierdoor een scheurtje komt in het uitermate starre harnas van het bewind.
Wat is er in het kort gebeurd.
Het gedoe met allerlei koningen en de uitbuiting door de Engelsen zal ik je besparen.
In de WO-II koos Birma eerst voor de Japanners en later voor de Engelsen. De geallieerden hebben het land dan ook bevrijd ten koste van 27.000 doden en gewonden.
De man die in die tijd vocht voor een democratische Birma was Aung San, de vader van …
Hij werd in 1947 vermoord en het land ging een tijd van gevechten tussen etnische groeperingen tegemoet. In het midden van de jaren 50 kreeg de centrale regering grip op het land. De grootse ontwikkelingsprojecten die door de VS waren opgezet, mislukten allemaal.
Niks nostalgie. Langs menige weg loopt een spoor voor ossewagens dat drukker is bezet dan de asfaltweg.
Alleen de adviseurs werden er beter van. De Amerikanen werden dan ook sindsdien geweerd. Men ging op weg naar het socialisme en als zo vaak: met draconische maatregelen. De rijken moesten worden aangepakt, dus werden van de ene op de andere dag bankbiljetten van 50 en 100 Kyat waardeloos. Vette pech voor degene die er een of veel meer van had. Persoonlijke eigendommen (incl. sieraden etc.) werden gemaximeerd en alles boven een bepaald bedrag werd geconfisceerd.
Indiase en Chinese handelaren moesten hun shopjes opgeven en vertrokken en masse. Het militaire regime zorgde ervoor dat de economie steeds verder aftakelde.
Dat had tot gevolg dat het volk dat al zo’n lange tijd had geleden, in 1988 in opstand kwam. De opstand werd bloedig onderdrukt, en er kwam na een zogenaamde coupe een nieuwe president en … deze schreef verkiezingen uit.
Er werd inderhaast een democratische partij opgericht onder leiding van Ang San Suu Kyi die de verkiezingen in 1990 natuurlijk massaal won.
De regeringspartij blokkeerde de democratie en veel van de gekozen nieuwe parlementsleden werden gediskwalificeerd, gevangen genomen of vermoord.
Ang San Suu Kyi werd dankzij haar populariteit niet vermoord, maar kreeg huisarrest.
Het westen keek zoals gewoonlijk de andere kant op. Geen olie, zeg maar.
Pas toen Ang San Suu Kyi steeds meer belangrijke onderscheidingen begon te krijgen kreeg de journalistiek belangstelling voor haar en voor haar land. Dit resulteerde in de bijzondere stellingname van de Aziatische landen die ik in het begin noemde.
Nu maar hopen dat de internationale pressie wordt opgevoerd en het geteisterde volk een betere toekomst tegemoet gaat..
Veel mensen leven onder primitieve omstandigheden
De voors en tegens van een bezoek aan het land.
Tegen:
- Toerisme kan als een ondersteuning van het regime worden opgevat.
- Aung San Suu Kyi heeft opgeroepen tot een boycot van het reizen naar Myanmar tot de democratische gekozen kandidaten een regering mogen vormen
- De regering maakt nog steeds uit welke deel van het land je mag bezoeken en welke delen niet.
- Het is vrijwel onmogelijk om bedrijven te mijden die eigendom zijn van de regering
- Iedere toerist moet 200$ omwisselen in de lokale muntsoort. Terugwisselen is niet mogelijk. Een ondersteuning van de regering in haar streven naar het bemachtigen van buitenlands geld.
- Sommige onderdelen van de toeristische infrastructuur zijn tot stand gekomen door dwangarbeid.
Voor:
- Toerisme is een van de weinige industrieën waar de gewone Birmees nog wat aan kan verdienen.
- Het wordt steeds meer mogelijk te reizen en te verblijven met behulp van faciliteiten die geen eigendom zijn van de regering.
- De regering is (enigszins) vatbaar voor internationale kritiek en heeft haar gedrag soms aangepast o.g.v. negatieve berichten van buitenlandse reizigers.
- Veel democratische activisten stellen dat sancties contraproductief zijn en dat economische ontwikkeling de enige mogelijkheid is te komen tot een meer liberale politiek
- Als er geen internationale getuigen zijn kan het regime z’n gang blijven gaan
- Schendingen van de rechten van de mens (zoals de massamoord in 1988) zullen minder gauw plaatsvinden als er buitenlanders op Birmese bodem zijn.
Arbeidsomstandigheden
Een serie afbeeldingen zegt genoeg, zeker als je de gezichten van de zwoegende vrouwen en kinderen ziet. 30 tot 35 graden, brandende zon en niks ARBO ...
Globaal beeld van de bouwplaats
Ik heb me dus door de voors laten overtuigen, hoewel het argument van de belangrijkste figuur, Aung San Suu Kyi dat je door een bezoek het regime steunt, me heeft laten twijfelen.
Als je dan gaat moet je natuurlijk wel een beetje weten wat er aan de hand is en je dienovereenkomstig gedragen. Ik heb m’n best gedaan.
Myanmar of Birma?
Je bent geneigd Birma te blijven zeggen omdat het verfoeide regime de naam veranderde van Burma in Myanmar. Kijk je wat verder terug dan blijkt dat Burma een naam is die de Engelsen introduceerden en dat het land al sinds Marco Polo Myanmar heet. Burma (of Birma in het Nederlands) was door de Engelsen gekozen naar een belangrijke bevolkingsgroep de Bamar. Eigenlijk vergelijkbaar met Nederland dat ten onrechte vaak als Holland wordt aangeduid. (laten we dat noooit meer doen!). Dus een van de weinige goede daden van het regime. Eigenlijk is het juiste woord Myanma (uitspraak Myanmaa). Daarom ook Myanma Airways etc. etc. Maar om te voorkomen dat men de laatste letter als een à uitspreekt hebben de Engelsen er een ‘r’ aan toe om de laatste ‘a’ lang te laten klinken. Hebben ze toch nog een beetje hun zin.
Terug in de 50-er jaren
Zoals gemeld heb ik maar een week in Myanmar doorgebracht. Veel te kort, dus gauw een keer terug.
De meest voor de hand liggend plaats waar je aankomt is de hoofdstad Rangoon. Eerst denk je vanuit het vliegtuig een tempel binnen te stappen.
Ingang van het luchthavengebouw van Rangoon
Blijkt gewoon de ingang van het luchthavengebouw te zijn. Ben je een keer buiten, dan is er weer een vertrouwd beeld, zoals in Sri Lanka: er is weer de armoede en het 50-er jaren gevoel.
De weinige auto's worden efficient ingezet
Verlegen mensen, road blocks, rochelende mannen en walmende auto’s, die zich claxonnerend een weg banen. (wat is dat trouwens steeds weer irritant: het lijken wel kinderen die net een nieuwe fiets hebben en er luid bellend mee door de buurt rijden. Afpakken en gewoon de bovenkant van de bel er af draaien en vernietigen!)
De roadblocks tonen ostentatief de greep van het verfoeide regime op de samenleving
En… op elke hoek van de straat zitten mensen op kleutermeubilair thee te drinken. De thee is meestal gratis en wat je er aan koeken o.i.d. bijbestelt is de winstmaker van de uitbater.
Thee drinken op kleutermeubilair
En als steeds in de 50-er jaren landen: de mensen kijken je na en als ze over hun schroom heen durven stappen is het van: ‘Hello, where are you going’. Je glimlach levert een veelvoud aan brede glimlachen op, groepen arbeiders liggen samen weer in een deuk om niets en jongens gekleed in sarong lopen weer met de armen om elkaar lekker te kletsen.
Opgemaakt
Veel vrouwen en kinderen hebben hun gezicht besmeerd met een geel goedje.
Eerst kijk je er vreemd van op, maar hoe vaker je het ziet hoe mooier het wordt. Het heeft iets weg van de beschildering van de indianen. Bij navraag blijkt het spul van een bepaalde boom te komen en te worden aangebracht om verschillende redenen.
Het spul heet Thanaka.
- Het is een vorm van huidverzorging. Oil of Olay kost een maandsalaris dus maar niet doen.
- Thanaka weert de schadelijke straling van de zon. Deze sunblocker avant la lettre sluit aan bij wat ik in Thailand zag: men is niet blij met een donkere huid; hoe blanker hoe mooier.
- De thanaka fungeert als een soort make-up. En inderdaad: verschillende patronen op de gezichten hebben een licht erotiserend effect.
Bamboe
Wat bij ons groeit als kool, groeit in Myanmar als bamboe. Het klimaat en voldoende water bieden blijkbaar goede voorwaarden. En als je dan een straatarm land bent dan wordt er van de aanwezigheid van zo’n product dankbaar gebruik gemaakt. In de buurt van de rivier lijkt meer dan de helft van de bevolking op een of andere manier iets met bamboe te doen.
Met het kloven van bamboe moet je in ieder geval jong beginnen
Alles draait om bamboe
Na vervoer over de rivier worden na het kloven ter plaatse schermen gemaakt.
De gevlochten bamboe wordt de wal op gedragen
... Of de bamboe wordt als grondstof verder vervoerd, o.a. per fiets, meestal door kinderen
(Bij)geloof
Zoals op veel plaatsen in Azië wordt het straatbeeld bepaald door veel handel, veel gezamenlijk (thee) drinken, monniken en diverse gradaties van vuiligheid.
In Myanmar komt daar nog bij dat er heel veel bijgeloof is. De vogeltjes die je in Thailand kon kopen om vrij te laten lijken hier uitgevonden en op elke hoek van de straat kun je je hand laten lezen. Heb ik trouwens een paar keer laten doen om te kijken of er enige consistentie in zit. Ja hoor: rijkdom genoeg, good man en zo, lang leven, maar oh die liefdeslijn. Wat een puinhoop! Dat wordt nooit wat. Tenzij!!!
Ja, als ik dit jaar (2003) nog ga trouwen wordt het een mooi huwelijk, maar alles daarna wordt een puinhoop. Shiiit, gauw weer terug naar Azië dus. (later in Phnom Penh wordt me iets vergelijkbaars verteld door een handlezer; frappant!).
Even terug naar de handlezer: Om aan de liefdes / gelukslijn te ‘werken’ gaat hij in een goudkleurige kaars allerlei symbolen kerven. De kaars wordt daardoor een soort amulet en moet in de tempel dichtbij worden geofferd. Ik doe dat graag. Laat me eerst even door een paar medegelovigen uitleggen hoe en waar en doe er nog een flinke schep bovenop door een bos wierook, een soort paraplu en bloemen te offeren. Daarna nog twee mussen vrijgekocht.
Nou, als dat geen goeie liefdeslijn wordt …
IJdeltuit en opium
Ik heb al een paar keer geschreven over de onbeschaamde ijdeltuit van een Turkmanbassie in Turkmenistan. Nou hier had je er ook zo een, die zo nodig een kras op de aarde moest achterlaten. Deze dictator hield van het getal negen. (inderdaad een heilig getal, maar deze man heeft zich de heiligheid toegeëigend.).
Dus wat gebeurde: meneer liet bankbiljetten maken die deelbaar zijn door negen. Daarom kun je nu nog als wettige betaalmiddel, maar steeds meer als curiositeit, bankbiljetten tegenkomen van 45 en 90 Kyat. Daarnaast zijn er ook biljetten van 50 en 100, dus dat telt lekker makkelijk.
Om nog maar even bij het regime te blijven: er wordt geregeerd met harde hand. En waar denk je dat de wapens voor het regime vandaan komen? Juist, weer van onze vrienden uit China. En waar betalen ze het van? Belangrijke opbrengsten komen uit de opiumteelt in het noorden van het land. En de opium gaat naar … China!
Prachtig zo’n mooi economisch evenwicht!
Verkeer
In tegenstelling tot de meeste landen rondom Thailand, waar links wordt gereden, wordt er in Myanmar rechts gereden.
Even weer eerst links kijken, dan weer rechts en nog een keer links. Goed, dan went snel. Maar heel vreemd is het volgende verschijnsel: er rijdt bijna geen nieuwe auto in Myanmar. Wat er rijdt zijn de afdankertjes uit Thailand of Japan. En daar rijden ze links. Het gevolg is dat 90% van de auto’s rondrijdt met een rechts stuur. Dus vrijwel iedereen zit aan de verkeerde kant in de auto. Rechts rijden zal wel per decreet zijn uitgevaardigd door een van de zakkenvullers die in een nieuwe Toyota Landcruiser 100 rijdt met links stuur.
Betelnoten
Hoewel ook in andere landen, maar in Myanmar zien vele monden van vooral oudere mensen rood.
Ze kauwen op de betelnoten die in stukjes samen met citroengelei, kruiden of tabak in een blad worden gerold en in z’n geheel de versnapering vormen. Er zit blijkbaar een alkaloïde in de noot die een stimulerende werking heeft en een gevoel van welbehagen geeft. Een sofse drug zeg maar. Verder doodt het spul wormen en wordt geacht goed te zijn voor hart en bloedvaten.
De gebruikers kunnen hun kwat, indien nodig, uren bij zich houden. Maar eens komt het eruit: een grote straal rood sap wordt op de straat gespuugd. Blijkbaar zijn er speciale plekken om dat te doen, want sommige plaatsen op straat zien helemaal rood.
Is het sterftecijfer door deze gewoonte dan lager dan in omringende landen? Helaas, ieder voordeel hep z’n nadeel: Myanmar kent het hoogste sterftecijfer ter wereld als gevolg van slangenbeten.
Rangoon(Yangon)
De armoede van het land is goed af te lezen uit het straatbeeld. In tegenstelling tot die armoe staat er in Rangoon een tempelcomplex (de Shwedagon Paya tempel) waar zo veel goud is gebruikt dat je de aanvechting krijgt het onder de straatarme mensen te verdelen.
Maar iedereen geniet er op zijn manier van. Er wordt gebeden, geslapen, geveegd, geofferd en gesmeekt.
Opvallend is de aanwezigheid van veel afbeeldingen van dieren. Het blijkt dat de week in Myanmar 8 dagen telt (de woensdag wordt in tweeën gesplitst) en voor elke dag is er een bepaald dier dat hoort bij die dag. Van deze dieren zijn diverse beelden neergezet en je kunt bij het dier dat bij jou hoort (de dag van je geboorte) met water offers brengen en wensen doen.
M’n gids heeft een ‘eeuwige’ kalender bij zich en concludeert uit m’n gegevens dat ik op woensdagmorgen ben geboren en dus behoor tot de olifant met de slagtanden. Die zonder slagtanden is het dier van de woensdagavond. Ik moet 54 keer een bekertje water op het Boeddhabeeld gieten en vervolgens hetzelfde nog eens over de olifant. Als dat samen met de eerder genoemde offers geen airmiles oplevert, dan geef ik het op.
Een ander opvallend verschijnsel is dat er sigaretten worden geofferd. Dat lijkt oneerbiedig, maar bij navraag blijkt het een offer van de mensen die met roken willen stoppen.
Iets wat ik in Thailand ook al eens had gezien is dat er blaadjes bladgoud op een beeld worden geplakt. Het blijkt dat men dat op een plaats plakt die correspondeert met een plaats waar men zelf problemen heeft. De vrouw met buikpuin plakt dus een blaadje op de buik van het beeld, de man met hoofdpijn … Verzin zelf ook een aantal plaatsen. Goede inzendingen worden weer beloond.
Een ander aardig ritueel is de steen die voor een soort altaar ligt. Bij het altaar moet je je gebed doen waar je het een of ander aan de god van het altaar vraagt. Ben je klaar, dan kun je de steen optillen. Is hij zwaar, dan is je gebed niet verhoord, is hij licht, dan heb je het goed gedaan. Het omgekeerde zeg maar van het bijbelverhaal in Daniël 5:25. Mene mene tekel.
Mene mene tekel
Openbaar vervoer
Als ik van Mandalay de rivier afzak en bij het grandioze tempelcomplex van Bagan aankom, word je van de boot opgehaald met paard en wagen. Eerst krijg je een Efteling gevoel. Zit ik nou toch in een toeristische treintje als Jan L. om me heen te kijken of in een nostalgische koets in het o zo kneuterige Wenen? Nee hoor. Het is de meest gebruikte vorm van openbaar vervoer. Als ik dat door heb kan ik weer heel relaxed naar m’n omgeving en naar fietsende (dus zwetende) toeristen kijken. Als ik later naar het vliegveld wil, dat een eindje verder ligt dan de aanlegsteiger van de boot, bestel ik toch maar een taxi. Deze komt echter niet opdagen.
U toxi
De enkele autotaxi’s hebben liever rondritjes, dus ze gaan niet in op mijn verzoek. Het hotel heeft het voor de hand liggende alternatief geregeld: jawel paard en wagen. Dus ruim een half uur schommelend op de bok naar het vliegveld. En .. omdat ik alweer niet als Jan de toerist te kijk zit, maar gebruik maak van het meest voor de hand liggende vervoermiddel, vind ik het eigenlijk wel lachen.
Bagan
Deze plek is weer zo onbeschrijfelijk mooi, dat ik er weinig woorden maar veel plaatjes aan besteed. Zoveel tempels en vooral tempeltjes die je zo in je zak kunt steken maken Bagan tot een plek waar je (weer) vrijwel in je eentje kunt genieten van kunst van millennia geleden. Wat een voorrecht weer.
Terug naar Thailand
Er is een vette vertraging in de vlucht van Rangoon naar Bangkok. Volgens de normen van de IATA of gewoon als zoethoudertje krijg je dan een lunch aangeboden.
Er vindt dan een heel vreemd proces plaats. Je kijkt even om je heen wie waar gaat zitten en besluit dan om aan die ene tafel te gaan zitten waar al interessante lui zitten en waar er later nog bijkomen.
Zo zit je na een kwartier aan tafel met een Indiër, een Chinees, twee Fransen, een Australiër en een Japanse. Errug gezellig en iedereen zijn eigen verhaal vooral over Myanmar.
We vlogen trouwens met Air Bangladesh.
Niet meer doen. Het land is Islamitisch en blijkbaar op een zure manier. Er kan bij de stewardessen nauwelijks een glimlach af. Integendeel, ze weten een grimmige sfeer te creëren. Het liefst wijzen ze je terecht omdat je stoel niet rechtop staat, je bagage niet onder de stoel ligt, je gordel niet goed zit of wat dan ook. Wat een ellendig volk. Nee, geef mij de boeddhisten die zich niet druk maken en waar vrolijkheid en tolerantie troef is.
Staartje Thailand
Ga ik na Myanmar even uitblazen op het eiland Koh Samui.
Ze hadden me al gewaarschuwd, maar wat me daar overkomt! Je reinste Spaanse costa’s.
Het begint al met de vlucht vanuit Bangkok. Brede (blonde) mannen met plakplaatjes en bijbehorende laag uitgesneden dwangbuizen stonden al luidruchtig te wezen bij het inchecken. Nederlanders dus. Wat een onbescheiden en (eigenlijk daardoor beetje dom) volkje zijn we toch. Weten we ons geen houding te geven in een omgeving waar men elkaar respecteert? Kweetnie.
Tijdens de vlucht wordt de duidelijk aanwezige nervositeit en onzekerheid (klein toestelletje met navenante korte bewegingen) onderdrukt door gespeelde hilariteit en overmoedige taal. Ai, wat hoor ik hier even niet bij!
Op de kaart van Samui lijk je drie baaien en 4 dorpen verder te moeten zijn. Al met al zo’n 50 km. Maar wat blijkt: je rijdt langs een kermis van hotels, restaurants, autoverhuur, travelagents etc. tot je opeens je geboekte ‘hotel’ ziet. Gelukkig blijkt het veel façade, waarachter rustige bungalows liggen en daar weer achter het heerlijke strand.
In deze kermis is me iets duidelijk geworden:
vier jaar geleden was ik met Babs in Thailand. Op een gegeven moment hoor ik daar een gebleekte Rotterdamse tegen een vrouw achter een stalletje zeggen: ‘Quanta costa?’
Het is buitenland, dus je roept gewoon wat je aan de costa ook roept. Als ze dat niet snappen zijn ze wel heel ….. De reuzel loopt je van plaatsvervangende schaamte uit je naad. Hollanders!
Maar goed dat er geen Spanjaard in de buurt was. Die zou door het Rotterdamse accent gezworen hebben dat de blonde del Thais sprak.
Goed. Myanmar dus een land om bewust voor te kiezen. Ik zal dat graag op afzienbare tijd weer doen mmet heel veel plezier.
